Lektury - główna
Relaks po lekturze:
Gry
Filmiki
Dowcipy
Obrazki
Teksty
Ubieranki
Ta sama dekoracja, co w akcie poprzednim. Ściemnia się powoli, długie cienie liliowoszare padają przez zamarzłe szyby. Po scenie, jak zwierz w klatce, tam i z powrotem automatycznym ruchem chodzi Dulski w szlafroku z zegarkiem w ręku. Zamyka oczy i chodzi tak jak lalka drewniana. Wreszcie ustaje. Zaraz otwierają się drzwi sypialni małżeńskiej i ukazuje się Dulska w gorsecie i spódnicy.

SCENA PIERWSZA
Dulska, Dulski, Hesia.


DULSKA
Felicjan! Felicjan!
Dulski budzi się i patrzy na nią.
Chodź! Czemu nie chodzisz? Jeszcze nie ma dwóch kilometrów. Ja tam rachuję!
Dulski pokazuje jej zegarek.
Co mi zawracasz głowę zegarkiem! Ja mam najlepszy zegar w głowie. Nie chodź! Nie chodź! Dobrze - powiem doktorowi. Umyślnie ci każę w pokoju chodzić na Wysoki Zamek, a nie po ulicy, żeby mieć nad tobą oko, czy nie szachrujesz, a ty... zresztą to twoja rzecz.
Chowa się za drzwi. Dulski zaczyna znów automatycznie chodzić. Wpada Hesia, ubrana strojnie, jasnoniebiesko, pantofelki, błękitne pończoszki. Całuje ojca w mankiet.

HESIA
Ojciec idzie na Wysoki Zamek?
Dulski kiwa głową.
A jeszcze ma ojciec daleko?
Dulski pokazuje pięć palców.
Pięćset?
Dulski kiwa głową.
To ojciec już koło Teatyńskiej?
Dulski mruczy. Hesia śmieje się.
Ale tak! Ale tak! A niech ojciec prędko idzie, bo tunel rozbijają.
Dulski patrzy na nią surowo i wzrusza ramionami. Hesia wskazuje na kanapę i przegląda się w lustrze, Dulski podchodzi do niej i ściąga ją z kanapy.
Mama nie widzi! (biegnie do drzwi pokoju dziewcząt) Mela! Mela!
GŁOS DULSKIEJ
Hesiu! Czy Mela ubrana?

HESIA
Jeszcze się pichci.
Dulski staje, zgorszony, i mruczy coś.
Ojciec nie rozumie? No... stroi się. Za ojca czasów tak nie mówiono? No to co? Teraz mówią.

DULSKA
wychyla się, ubrana odświętnie
Felicjan, przestań chodzić, już jesteś na Wysokim Zamku. Jutro pójdziesz do Kaiserwaldu.
Znika.

HESIA
idzie do okna i chucha na szybę, śpiewa
Pozamarzało jakby w jakim zlewie.
Dulski ogląda się i cicho idzie do pieca, włazi na krzesło i kradnie cygaro, w tej samej chwili Hesia się odwraca i widzi to. Dulski chrząka, idzie do przedpokoju, odziewa się, wraca, podchodzi do drzwi Dulskiej, stuka, ona wychyla się.

DULSKA
Już cię niesie do kawiarni. No, masz, swoje dwadzieścia centów. Teraz będę co dzień dawać po dwadzieścia centów. Tygodniowo nie... na nic. Zaraz wszystko przetracasz z koleżkami! A wracaj na kolację!
Znika.
Dulski chwilę stroi się przed lustrem, wreszcie wychodzi. Hesia biegnie natychmiast do pieca, włazi na krzesło i kradnie cygaro.

SCENA DRUGA
Wchodzi Mela, ubrana jak Hesia, jest blada i chora. Zatrzymuje się we drzwiach, po czym biegnie ku Hesi, która pokazuje jej język i ucieka ku kanapie.


MELA
Hesiu! Pokaż, coś ty wzięła?

HESIA
No, cygara... Wielka afera!

MELA
Ukradłaś?

HESIA
Och!... Przed chwilą ojciec kradł także. Jak taki kamienicznik może to robić, czemu ja nie mogę?

MELA
Po co tobie cygara?

HESIA
Po co? Wy-pa-lę.

MELA
Och! Kiedy?

HESIA
Jak będzie galówka. A potem pojadę!

MELA
Gdzie?

HESIA
Nad Bałtyk. Albo nie, dam cygaro kochankowi kucharki. Powiadam ci, widziałam go. Jest pucerem. No, rozumiesz, u lejtnanta... bardzo, bardzo...

MELA
Jak ty możesz się przyglądać takim?

HESIA
Czemu, czemu?... Cóżeś taka blada?

MELA
Głowa mnie strasznie boli.

HESIA
Może i ty buchnęłaś cygaro?

MELA
Och, nie!... Ja ciągle jestem taka słaba, tylko bym spała.

HESIA
Lepiej spróbuj ze mną chassés, moja złota, ja ciągle zapominam, z której nogi, moja droga, znów ten nauczyciel będzie mnie wstydził... Masz, rozwiązał mi się pantofel... Hanka! Hanka!
Wchodzi Hanka, blada, zmieniona.

SCENA TRZECIA
Mela, Hesia, Hanka.


HESIA
Zawiąż trzewik! Cóż znów, i ty jesteś chora? Patrz, Mela, jak ta wygląda.

HANKA
Panience się tylko zdaje.

HESIA
Ale - ledwo się włóczysz... A teraz możesz iść!
Hanka wychodzi. Hesia kręci głową.

MELA
To nic dziwnego. Ja wiem, dlaczego ona taka zmieniona.

HESIA
Wiesz? Powiedz!

MELA
Nie, Hesiu! to tajemnica. Mnie nie wolno nic powiedzieć, przynajmniej do czasu.

HESIA
Jak chcesz, taka tam ma tajemnice... No, no... daj łapę! Jak to chassés? Un, deux - un, deux...
Gwiżdże.

MELA
Hesiu, nie gwiżdż!

HESIA
Aha! Ziemia się trzęsie, co? No, a teraz walca, moja brylantowa.
Obejmuje ją, walcują.

MELA
Dlaczego mnie tak ściskasz?

HESIA
Bo ja jestem mężczyzną.

MELA
Ale ja nie mogę oddychać.

HESIA
Właśnie... a jak za kobietę, to tak, o! (przerzuca się na rękę Meli) Omdlewająco, omdlewająco, a potem w oczy... w oczy... Ja tak zawsze robię.

MELA
Ty?

HESIA
Ja! powiadam ci, studenty czerwienią się jak buraki.

MELA
Puść mnie...

HESIA
Co tobie?

MELA
Nie wiem, ale...

HESIA
No, to zagraj - cichutko, żeby mama nie przyszła. Ja nie mogę wpaść w tempo. (popycha Melę do fortepianu)
Walca!
Mela gra cichutko. Hesia chce tańczyć, robi pas, śmieje się, wpada w cake-walka.
Mela, cake-walka!
Mela gra cake-walka cichutko, Hesia skacze.
Wchodzi Zbyszko.

SCENA CZWARTA
Też same, Zbyszko.


ZBYSZKO
A to co?

HESIA
tańcząc
Cake-walk! Cake-walk! Cake-walk! A co, źle? Prawda, że jest we mnie materiał na szansę?

ZBYSZKO
Na dwie, nie na jedną.

HESIA
tryumfująco
A co?

ZBYSZKO
Skąd ty to umiesz?

HESIA
Ignania mnie nauczyła. No wiesz, Ignania Olbrzycka. Jej brat Ciągle w tinglach siedzi, więc ją nauczył, a ona mnie.

ZBYSZKO
ironicznie
Myślałem, że cię twoja kucharka nauczyła.

HESIA
Ona?

ZBYSZKO
Przecież dopełnia twojej edukacji.

HESIA
Co znowu? Jak Bozię kocham - nie!

ZBYSZKO
z pasją
Jak to kłamie! Ech, tu wszyscy kłamią. Ale Boga to choć zostaw w spokoju, ty przynajmniej.

HESIA
Znów się złościsz! A byłeś już jakiś lepszy. No, Mela, jeszcze trochę. Powiedz, Zbyszko, czy dobrze, mój królu! Tak?
Tańczy.

ZBYSZKO
Ależ nie, przegnij się trochę jeszcze!

HESIA
Jak? jak?... (tańczą oboje) Jak dobrze, jak miło, jakby po powietrzu się latało!

SCENA PIĄTA
Ciż sami, Dulska.


DULSKA
wpada
Co się tu dzieje? Co to za balet?

ZBYSZKO
Dopełniam edukacji mej siostry.

DULSKA
Hesia! Jak możesz tak? Co to? (do Zbyszka) Z tobą to też jest krzyż pański. Albo chodzisz jak dzik, albo wyprawiasz wariacje i dziewczyny w to wciągasz.

ZBYSZKO
Dobrze już, dobrze. Po co tyle słów! Gdzież to was niesie w takiej paradzie?

DULSKA
Przede wszystkim nie niesie.

ZBYSZKO
Nogi was nie niosą?

DULSKA
To jest nieprzyzwoite i o tym się nie mówi.

ZBYSZKO
A to przyzwoite ubrać dziewczęta jak baletniczki? O! Jakie ażury!

DULSKA
To są dzieci, im wolno.

ZBYSZKO
Ładne dzieci! Pannice, aż ha!

DULSKA
Wszystkie panienki z dobrych domów tak na lekcje tańca chodzą.

ZBYSZKO
Niech się zaprawiają, niech się zaprawiają...

HESIA
Do czego? Do czego?

ZBYSZKO
Jak dorośniesz, będziesz się dekoltować na bal od góry, a teraz, jako dziecię naiwne, od dołu.

DULSKA
Zbyszko! Milcz! Jak śmiesz?! (do Meli) Cóżeś taka blada?

ZBYSZKO
Cóż dziwnego - zmarzła!
Ściemnia się.

MELA
Głowa mnie strasznie boli. Mamusiu, ja bym nie poszła...

DULSKA
Pokaż język! Biały. Znów coś zjadłaś! (przykłada jej rękę do głowy) Rozpalona. No, z tobą... to też! Może cię kłuje, co?

MELA
Tu mnie boli.

DULSKA
W lewej łopatce? Połóż sobie regolo. Jest tam używane, takie, co ojciec przykładał. I rozbierz się!

ZBYSZKO
Z czego? Ona już rozebrana. Niech się raczej ubierze.

DULSKA
Hesia! Płaszczyk, rękawiczki!

ZBYSZKO
Piechotą idziecie? Ona - tak? Jeszcze was zaaresztują.

DULSKA
Rany boskie, nie wytrzymam! A lampy jeszcze nie zapalać (do Zbyszka) Wychodzisz?

ZBYSZKO
Nie.

DULSKA
To przypilnuj pieca. My wrócimy za godzinę. Mela, idź się przebrać!
Hesia i Dulska wychodzą. Mela do swego pokoju.

SCENA SZÓSTA
Zbyszko sam, później Hanka.
Zbyszko chwilę stoi nieruchomy, potem wyciąga ręce leniwym, znużonym ruchem przed siebie, zwraca się do pieca, otwiera drzwiczki kopnięciem nogi, przysuwa sobie fotel, siada i siedzi tak spokojnie z papierosem przylgniętym do ust, z ręką opuszczoną na dół. Światło czerwonawe go oświetliło. Jest znużony i smutny. Drzwi się otwierają cicho, wsuwa się Hanka, widzi go, przybliża się, przyklęka i delikatnie, z jakąś psią pokorą całuje go w rękę. On głaszcze ją po głowie, czyni to machinalnie, nie patrząc na nią.


ZBYSZKO
No, już dobrze... dobrze...

HANKA
Proszę pana... ja...

ZBYSZKO
Co? Czego?

HANKA
Ja idę tam, gdzie pan kazał...

ZBYSZKO
A... tak! Idź! idź! A nie bój się, tylko mów śmiało i wyraźnie, jak i co.
Hanka klęczy, nieruchoma, otulona w fałdy chustki.
No, czemu nie idziesz?

HANKA
A bo ja wiem, tak mi jakoś...

ZBYSZKO
Ach, nie marudź... Idź, bo wrócą!

HANKA
wstając
Pójdę...
Wychodzi powoli, słychać, jak zatrzaskuje za sobą ciężko drzwi.

SCENA SIÓDMA
Zbyszko, Mela.
Mela w kaftaniczku, głowa związana. Podchodzi cicho do Zbyszka i siada na małym stołeczku naprzeciw niego.


MELA
nieśmiało
Zbyszko!

ZBYSZKO
Nie położyłaś się?

MELA
Nie mogę. Jeszcze mi gorzej. Czy ci nie przeszkadzam?

ZBYSZKO
Nie. Ty jeszcze z całej familii jesteś najmożliwsza. Może dlatego, że jesteś chora, więc jest w tobie coś milszego, coś innego jak u tamtych.

MELA
Coś innego? I czy myślisz, że dlatego, że jestem chora?

ZBYSZKO
Tak. Nie masz dużo sił życiowych, więc nie idziesz rozbijając łokciami przez życie, ale się... skradasz. Rozumiesz, co?

MELA
Tak. Mnie się także zdaje, że ja się wszystkim usuwam, że mnie lada chwila ktoś potrąci, że...

ZBYSZKO
To źle. Panna Dulska powinna iść naprzód tak... rozumiesz? Ktoś potrąci, ty jego... To powinna być nasza zasada. Jak najwięcej miejsca. Für die obere zehn tausend milionen kołtunen!

MELA
patrzy na niego chwilę
Zbyszko, dlaczego ty nas wszystkich tak nie lubisz?

ZBYSZKO
Za mało: "nie lubisz"! Ja was wszystkich nienawidzę i siebie razem z wami.

MELA
Siebie nienawidzisz także? A ja to znowu... Pozwól mi trochę z tobą porozmawiać. Dobrze? Jak szara godzina nadejdzie, to ja dałabym wszystko, żeby móc z kimś dobrze, cicho, spokojnie porozmawiać. Tylko że u nas to niepodobna. Jak w tartaku. Mama mówi, że się pracuje, ale przecież można i myślą popracować, prawda, Zbyszku?
Osuwa się przed nim tak, że światło z pieca oświetla grupę tych dwojga smutnych i zagnębionych.

ZBYSZKO
Mów... mów...

MELA
Ty siebie nienawidzisz, a ja to siebie żałuję. Strasznie. Nie dzieje mi się nic złego; mam ojca, mamcię, was, chodzę na pensję, jestem prosta, dbają o mnie, dają mi żelazo, nacierają wodą, uczę się wszystkiego... a przecież, przecież, Zbyszko, mnie się zdaje, że mi się dzieje jakaś krzywda, że mnie ktoś więzi, że mi ściśnięto gardło, że... Ja ci tego opowiedzieć nie mogę, ale...

ZBYSZKO
To źle, Melo, że ty tak czujesz, źle! Najlepiej pozbądź się tych sensacji. Niedługo wyrośniesz, pójdziesz dobrze za mąż i będziesz świat rozbijać łokciami.

MELA
Nie, pójdę do klasztoru.

ZBYSZKO
Gadanie! Głębsza warstwa weźmie górę, będziesz taka jak mama.

MELA
Ojciec przecież łokciami ludzi nie roztrąca.

ZBYSZKO
Bo ojciec wybrał dogodniejszą drogę: mama za niego łokciami się przez świat przepycha, a on za nią.

MELA
po chwili
To wszystko bardzo jakieś smutne.

ZBYSZKO
Koń by zapłakał.

MELA
Ty ze wszystkiego się śmiejesz.

ZBYSZKO
Tak śmieją się wisielce.
Chwila milczenia

MELA
nieśmiało
Zbyszko!

ZBYSZKO
Co jeszcze?

MELA
Chciałam ci coś powiedzieć, ale... nie będziesz krzyczał? To, widzisz, z najlepszego serca. Bo... wtedy... jak ja widziałam...

ZBYSZKO
Co?

MELA
ciszej
Ciebie i Hankę. Tak mnie skrzyczałeś strasznie, a ja właśnie...

ZBYSZKO
Czego ty o tym mówisz?

MELA
Bo mi żal i ciebie, i Hanki. Ja ciągle o was myślę. Ja się nawet za was modlę. Bo wy musicie być bardzo nieszczęśliwi.

ZBYSZKO
My? Dlaczego?

MELA
Jakże? Ona prosta sługa, ty urzędnik z prokuratorii skarbu... Jakże... i kochacie się... To bardzo smutne. Mamcia będzie się bardzo sprzeciwiać.

ZBYSZKO
Sprzeciwiać?

MELA
No, jak się będziecie pobierać.

ZBYSZKO
Czyś ty oszalała? Ja z Hanką?

MELA
Cóż z tego, że ona niby niżej. Przecież Zygmunt August i Barbara...

ZBYSZKO
Ty jesteś jeszcze głupsza, jak myślałem.

MELA
Proszę cię... Tylko mi nie wymyślaj. Ja będę po waszej stronie. Ja nauczę Hankę mówić po ludzku i jeść widelcem, i będę ją uczyć tego, co umiem, aż ona będzie taka jak my. Ja wam dopomogę.

ZBYSZKO
Ty jesteś okaz!

MELA
Tylko jest coś, co mnie bardzo martwi. Nie wiem, czy ci to powiedzieć...

ZBYSZKO
No, wyduś!

MELA
Tylko ty Hance tego nie mów! Daj słowo. Oto... Hanka ma na wsi... narzeczonego. Tak, tak. Ale się nie martw. Ona go nie kocha. To finanzwach. Ja znalazłam korespondentkę od niego do Hanki. Tam było ślicznie napisane: "Panno Haniu! Szanowna Pani! Gołębiem ślę tę kartę pod nóżki panny i pytam, czemu pisanie od niej takie rzadkie..." Tak było. O, "gołębiem..." - to ładnie. Choć na tej kartce nie było gołębia, tylko była różowa świnka i cztery prosięta, ale on zawsze tak z serca to napisał. I on ją musi kochać. Tylko że ona mu nie odpisuje, i to źle z jej strony, bo on tam pisze...

ZBYSZKO
Proszę cię o jedno: nie wtrącaj ty się w te sprawy! Głowa cię boli. Idź, połóż się!

MELA
Ja tylko tak z dobrego serca.

ZBYSZKO
Ja wiem.

MELA
wstaje, nieśmiało
I... nie gniewasz się?

ZBYSZKO
Nie! Chodź, pocałuj mnie!

MELA
całuje go
To... ty mnie nie nienawidzisz?

ZBYSZKO
głaszcze ją
Nie. Teraz nie.

MELA
Dziękuję ci. Tak miło, kiedy ktoś łagodnie mówi... Dziękuję ci, Zbyszko.
Wychodzi cichutko do swego pokoju. Zbyszko wstaje, idzie do okna, skąd pada światło zapalonej latarni, opiera czoło o szyby i tak zostaje. Wchodzi Hanka spłakana, otulona chustką, przystępuje do Zbyszka i mówi cicho.

SCENA ÓSMA
Zbyszko, Hanka.


HANKA
Proszę pana...

ZBYSZKO
I co? I co?

HANKA
Tak jest, jak ja mówiłam.
Zanosi się cicho od płaczu.

ZBYSZKO
Ładna historia! A to pech!
Zaczyna chodzić po pokoju. Hanka pozostaje przy oknie w smudze światła, tragiczna w fałdach swej czarnej chustki.

HANKA
Co ja teraz zrobię!

ZBYSZKO
Jedź do domu.

HANKA
Ale! Żeby mnie tatko skórę zdarli. Nie pojadę!

ZBYSZKO
Zresztą nie becz. Jeszcze daleko, może się jeszcze co zmieni.

HANKA
Ale!... Takim jak ja - to Cygany los wyklną. Mnie zawsze najgorsze: się trafi. Potrzebne mi to było! Boże! Boże! To chyba się utopić.

ZBYSZKO
Dużo by ci pomogło!

HANKA
Śmierć na wszystko pomoże.

ZBYSZKO
Głupia jesteś!

HANKA
Ale!...
Płacze

ZBYSZKO
Cicho bądź! Nie płacz, bo mnie diabli wezmą...

HANKA
zakrywa się chustką i stara się stłumić łkanie. Długa chwila milczenia.
Proszę pana, co ja teraz zrobię?

ZBYSZKO
patrzy na nią przez chwilę, potem wychodzi do swego pokoju
A to pech! A to pech!
Hanka wybucha spazmatycznym płaczem tuląc się do ściany. Na palcach ze swego pokoju wysuwa się Mela.

SCENA DZIEWIĄTA
Mela, Hanka.


MELA
podchodzi do Hanki i staje przed nią zafrasowana
Hanka! Ja słyszałam, że się Zbyszko o coś na ciebie gniewał. Prawda?

HANKA
Nie.

MELA
Ale słyszałam. I boję się, że to przeze mnie. Pewnie o tego narzeczonego, co go masz na wsi. Ale dlaczego Hanka się z tym kryła? Tylko teraz to już trzeba przestać do niego pisać. Co się tak na mnie patrzysz. Ja wszystko wiem...
Hanka patrzy na nią przerażona.
No, wszystko, co się ciebie i Zbyszka dotyczy, rozumiesz?
Hanka zakrywa twarz chustką.
I nie trzeba się bać. Ja będę z wami. Ojca też na waszą stronę przekabacę. Wszystko się zmieni - i gdy już ślub się odbędzie...

HANKA
Ta co panienka mówi! Któż by się ze mną teraz ożenił?

MELA
Jak to kto?

HANKA
Ano któż by cudze dziecko wziął?

MELA
zdziwiona
Cudze dziecko? O czym ty mówisz, Hanka? A może ty już wdowa, że masz dziecko? I tego Zbyszkowi nie mówisz...

HANKA
po chwili
Cóż panienka mówi, że wszystko wie!

MELA
No... niby ty i Zbyszko. To będzie mezalians, ale trudno...
Hanka milczy, gryzie róg chustki i patrzy w ziemię.
Dlaczego nic nie mówisz, Hanka? Dlaczego ciągle płaczesz? Przecież ja do ciebie z najlepszą intencją. Nie płacz, to się jakoś ułoży.

HANKA
rycząc
Nic się nie ułoży... pomsta na mnie, nieszczęście... Och, czemu się ja rodziłam!

MELA
Boże! Nie płacz, Hanka...

HANKA
Ażebym nogi połamała, nimem tu nastała!

MELA
Hanka, nie płacz, bo mnie serce pęknie.
Pochyla się nad nią

HANKA
Niech mnie panienka puści!

SCENA DZIESIĄTA
Mela, Hanka, Juliasiewiczowa.


JULIASIEWICZOWA
Jest tu kto? W kuchni drzwi otwarte... (spostrzega Melę i Hankę) Cóż wy tu robicie po ciemku?
Hanka ucieka.
Co Mela ma za konszachty ze sługą?

MELA
podniecona
To nie żadne konszachty, tylko to całkiem co innego. Hanka jest bardzo nieszczęśliwa, a ja ją pocieszam.

JULIASIEWICZOWA
Najlepiej zapal lampę.
Mela zapala lampę.
I dlaczegóż to Hanka taka nieszczęśliwa?

MELA
Och! To straszna historia!

JULIASIEWICZOWA
Niech mi ją Mela powie.

MELA
Nie mogę, ciociu... nie mogę, ale to jest okropne - to może się strasznie skończyć!

JULIASIEWICZOWA
Najlepiej mi powiedzieć, może ja znajdę jaką radę.

MELA
To prawda. Ciocia taka mądra, to najlepiej potrafi z mamcią sobie poradzić.
Siadają przy stole pod lampą.

JULIASIEWICZOWA
A cóż tu mama będzie mieć do czynienia?

MELA
Jak to? Ona głównie! (po chwili) Ja cioci powiem wszystko jak na spowiedzi. Ale, ciociu, jak ciocia mnie zdradzi, że to ja... to... już nie wiem co. Ciociu, ciociu! Tu stało się nieszczęście. Zbyszko zakochał się w Hance.

JULIASIEWICZOWA
parska śmiechem
Tylko tyle?

MELA
Ciociu, niech się ciocia nie śmieje! To Bóg wie co z tego może być, bo mama nie pozwoli na to małżeństwo. Zobaczy ciocia!

JULIASIEWICZOWA
Najprzód, skąd to wiesz?

MELA
Ja... podpatrzyłam. Niechcący! Jak Bozię kocham. Ja zaraz potem oczy zamknęłam.

JULIASIEWICZOWA
Lepiej było przedtem. Cóżeś widziała?

MELA
Ciociu, oni się muszą pobrać! Oni się już całują!

JULIASIEWICZOWA
śmieje się
No, skoro się już całują...

MELA
Tak, tak. Ja, odkąd to zobaczyłam, to sypiać nie mogę już zupełnie. Co sobie przypomnę, to mną coś tak dziwnie zatarga. I płakać mi się chce, i smutno, i miło... Ale to ja - a mama to z pewnością Zbyszka przeklnie.

JULIASIEWICZOWA
Nie bój się, cielątko. Mama Zbyszka za to nie przeklnie.

MELA
Żeby to jeszcze tylko, ale jest jeszcze dziecko, dużo komplikacji. Jest jeszcze finanzwach tam na wsi - i potem to już nie wiem... jest jeszcze cudze dziecko.

JULIASIEWICZOWA
Cudze dziecko?

MELA
No, tak! Hanka mówiła.

JULIASIEWICZOWA
zainteresowana
No... no... jak mówiła?

MELA
Ja jej mówię, pójdziesz za mąż, niby za Zbyszka, ja ciągle myślałam. A ona nie płacze, ale ryczy, i woła: "A kto mnie teraz z cudzym dzieckiem weźmie!"

JULIASIEWICZOWA
Tak powiedziała?

MELA
Ciociu, ja nigdy nie kłamię. Tylko... ja tego wszystkiego, ani weź, pokombinować nie mogę. A ciocia co rozumie?

JULIASIEWICZOWA
Rozumiem! Rozumiem!

MELA
opierając się o stół
Niech mi ciocia wytłumaczy, moja najdroższa!

JULIASIEWICZOWA
Nie, panienko. Ja ci tego nie wytłumaczę. Tylko niech Mela pamięta: trzymać języczek za zębami. Ani słowa o tym do nikogo! Ani słowa! I dalej nie podpatrywać! Jakby się co znów zobaczyło, oczy zamknąć.

MELA
A ciocia się tym zajmie?

JULIASIEWICZOWA
Może...

MELA
Moja ciociu święta, oni się jeszcze wykradną albo zabiją! Tak było w Kijowie... Cicho... Zbyszko!

SCENA JEDENASTA
Też same, Zbyszko.
Zbyszko ubrany jak do wyjścia.


JULIASIEWICZOWA
Jak się masz? Wychodzisz?

ZBYSZKO
Tak.

JULIASIEWICZOWA
Znów się puszczasz?

ZBYSZKO
Znów.

JULIASIEWICZOWA
Siedziałeś przecież częściej już w domu.

ZBYSZKO
Widocznie mam już dosyć.

JULIASIEWICZOWA
Szkoda, lepiej wyglądasz. Utyłeś trochę.

MELA
Zbyszko, zaraz wrócą wszyscy, będzie herbata.

ZBYSZKO
Nie czekajcie na mnie.

MELA
Mama będzie znów zła.

ZBYSZKO
Dajcie mi spokój!

JULIASIEWICZOWA
Mógłbyś być grzeczniejszy!

ZBYSZKO
Po co?

JULIASIEWICZOWA
Choćby ze mną... Tak się zachowujesz...

ZBYSZKO
Moja droga, raz chcesz, aby ci uchybiać, i aż prosisz się o to, to znów, aby cię szanować. Wybierz już raz: matrona czy kokota.

JULIASIEWICZOWA
wściekła
Najlepiej zrobię, jeśli z takim brutalem mówić nie będę.

ZBYSZKO
Najlepiej. A przestań się malować, bo wyglądasz jak kamienica odnowiona na przyjazd cesarza. Bądź zdrowa!

JULIASIEWICZOWA
Tak! Ej, żebyś nie pożałował twojej brutalności!

ZBYSZKO
Ja nigdy niczego nie żałuję.
Wychodzi.

MELA
On znów taki zły jak dawniej. I z Hanką się tak kłócili! Tak kłócili! O, mamcia idzie przez kuchnię.

SCENA DWUNASTA
Dulska, Hesia, Juliasiewiczowa, Mela, później Dulski.


DULSKA
do Juliasiewiczowej
Jak się masz! Cała jestem wzburzona.

JULIASIEWICZOWA
O cóż chodzi?

DULSKA
W tramwaju znów awantura. Jak Hesia siedzi, to przecież wygląda na dziecko, co nie ma metra wysokości. Mówię jej: Skurcz się...

HESIA
E, proszę mamy!

DULSKA
Ona na złość się wyciąga i zaraz potem z konduktorem secesja, wszyscy się patrzą...

JULIASIEWICZOWA
Ach, bo o ten cent czy dwa...

DULSKA
Kto nie szanuje grosza, ten niewart... Hanka, nakrywaj! My tu pijemy herbatę teraz, bo piec w jadalni coraz gorszy.

JULIASIEWICZOWA
Czemu go ciocia nie poprawi?

DULSKA
Albom ja głupia? I tak na przyszły rok nie będę tu mieszkać, tylko wynajmę. Wtedy mi lokator piec poprawi. Idę włożyć szlafrok. Hesia, przebrać się! Mela, zajmij się herbatą.
Wychodzi.
Hanka nakrywa.
Juliasiewiczowa obserwuje Hankę.

HESIA
Dziś była marna lekcja - dobrze zrobiłaś, że cię nie było. Same sztubaki...
Wybiega.

JULIASIEWICZOWA
Hanka! Cóżeś tak zmizerniała?

HANKA
Zęby mnie bolą.

JULIASIEWICZOWA
Zęby?
Wchodzi Dulska.

DULSKA
w szlafroku
Żywo! Samowar, bułki... Wypijesz z nami herbatę?

JULIASIEWICZOWA
Dobrze.
Wchodzi Mela, niesie książkę i koszyk z robotą, później Hesia z zeszytami i książkami; siadają przy stole. Dulska i Juliasiewiczowa siadają także przy frontowej stronie stołu.

DULSKA
Szczęśliwa jestem, że już jestem w domu. Dla kobiety nie ma jak dom. Ja to zawsze powtarzać będę. Zawołajcie Zbyszka!

MELA
Zbyszko wyszedł.

DULSKA
Wyszedł?

MELA
Ale pewnie zaraz wróci.

JULIASIEWICZOWA
A mówiła ciocia, że się poprawił.

DULSKA
Bo też tak jest. Przekonał się, że nie ma jak dom i rodzina. Musiało mu coś wypaść.

JULIASIEWICZOWA
Wcale nie. Mówił, że mu już zbrzydł ten dom i ta rodzina.

DULSKA
Mówił?

JULIASIEWICZOWA
Tak. Przed chwilą. Zresztą nie mówił tak wyraźnie. Co mu tam zbrzydło, nie wiem... Dość, że poszedł.

HESIA
Będzie się znów lumpował.

DULSKA
Patrz swego nosa! Z tym chłopcem już nie ma rady. Już mu tak dogadzam, żeby go tylko w domu przytrzymać.

JULIASIEWICZOWA
znacząco
E, proszę cioci, może właśnie to dogadzanie osiąga przeciwny cel.

DULSKA
Nie rozumiem. Przecież gdzie może być mu lepiej jak w rodzinnym kole?

JULIASIEWICZOWA
Hm!

DULSKA
do Meli
Co ty za miny do ciotki wyprawiasz?

JULIASIEWICZOWA
Do mnie? Zdaje się cioci. A co do tego rodzinnego koła...

DULSKA
Co ty wiedzieć możesz o tym. Wiecznie tylko gdzieś latasz. I przyznam ci się nawet, że zaczynają coś o tobie mówić.

JULIASIEWICZOWA
O każdym mówią.

DULSKA
O tobie mówią to, co sama chcesz, aby mówili.

JULIASIEWICZOWA
Na przykład?

DULSKA
Że jesteś kokietka.

JULIASIEWICZOWA
E!

DULSKA
Wywołujesz taką opinię. Dlaczego o mnie tego nikt nie powie!

JULIASIEWICZOWA
podrażniona
Mogłaby ciocia przy dziewczynkach nauk mi nie dawać.

DULSKA
To są dzieci, więc nie rozumieją. A potem, niech nawet słyszą, to będzie dla nich nauką na przyszłość, to ich nauczy, gdzie zaprowadzić może lekkomyślność i chęć przypodobania się.
Wchodzi Dulski, wita się z Juliasiewiczową skinieniem ręki, wyjmuje z kieszeni gazetę i siada koło stołu. Zaczyna czytać.

JULIASIEWICZOWA
coraz więcej podrażniona
Doprawdy, że ciocia dziwnie pojmuje gościnność...

DULSKA
Moja droga. Ja przede wszystkim pojmuję moralność i tę mam na względzie, czy tu w domu, czy...

JULIASIEWICZOWA
To znaczy, że moje życie jest niemoralne?

DULSKA
Na zewnątrz! Ciągle cię widzą na ulicy.

JULIASIEWICZOWA
Nie mogę chodzić po dachach.

DULSKA
Ufarbowałaś włosy na rudo. Gdzie widziałaś uczciwą kobietę z rudymi włosami?

JULIASIEWICZOWA
No, tego już nadto!

DULSKA
Wczoraj na przykład Krężlowa mówiła...

JULIASIEWICZOWA
wstając
E, już dosyć tego! Doprawdy, ciocia uwzięła się, aby mnie denerwować. Ja do cioci spraw nie zaglądam. A może także niejedno dałoby się powiedzieć.

DULSKA
Proszę, proszę! Moje sumienie jest czyste i nie boję się dnia białego.

JULIASIEWICZOWA
No... już lepiej tu w biały dzień nie zaglądać! Dopatrzyć by się tu można niejednego. A zresztą niech mnie ciocia nie wyzywa, bo doprawdy...

DULSKA
wyzywająco
Proszę, proszę powiedzieć, proszę się nie krępować.

JULIASIEWICZOWA
Mam wzgląd na dzieci.

DULSKA
Hesia, Mela, proszę wyjść! Felicjan, i ty zabieraj się także...
Hesia, Mela wychodzą. Dulski bierze gazetę, idzie do sypialni.
Proszę cię, jesteśmy same. Mów, co mi masz powiedzieć.

JULIASIEWICZOWA
Doprawdy, że ciocia zasługuje na to, ażeby się dowiedziała. I to cioci powiem, że jeżeli ciocia do mego domu zagląda, to przede wszystkim ciocia powinna swój z brudów oczyścić.

DULSKA
U mnie nic brudnego się nie dzieje. A przynajmniej po ulicach mój dom nie jest głośny.

JULIASIEWICZOWA
Będzie, będzie... jak się porządnie rozkrzyczy w swoim czasie.

DULSKA
Cóż to za iluzje?

JULIASIEWICZOWA
Wytłumaczę, jak mnie ciocia na chrzciny poprosi.

DULSKA
Moja pani, niesmaczne żarty! Ja i Felicjan dawno już głupstwa wybiliśmy sobie z głowy.

JULIASIEWICZOWA
Ja też nie mówię, że ciocia będzie matką, ale babką!

DULSKA
Co? Jak?

JULIASIEWICZOWA
Zbyszko się o to postarał.

DULSKA
Zbyszko? Zbyszko?

JULIASIEWICZOWA
I... Hanka!

DULSKA
Jezus, Maria! Co, jak? Kłamiesz! Kłamiesz! Chcesz mnie chyba zabić! Strach! Nie dość, że mnie delożowali stróża jeszcze takie coś wymyślają.

JULIASIEWICZOWA
Ja kłamię? Najlepiej niech ciocia sama się Hanki zapyta.

DULSKA
Skandal! Hanka! Hanka! chodź tu w tej chwili!

JULIASIEWICZOWA
Ja wolę tego nie słyszeć. Idę do dziewcząt. A jak ciocia się przekona, że nie skłamałam, to mnie ciocia przeprosi.

DULSKA
Jutro rano! ˇHanka! Hanka!
Juliasiewiczowa wychodzi szybko. Wpada Hanka z bielizną da magla.

SCENA TRZYNASTA
Dulska, Hanka


HANKA
Wielmożna pani wołała? Ja do magla...

DULSKA
Hanka! Odpowiadaj, ale tak jak przed księdzem, czy to prawda, że ty... że ty jesteś... że...
Hanka cofa się pod ścianę i stoi nieruchoma, z oczyma szeroko otwartymi. Dulska naprzeciw niej, groźnie w nią wpatrzona.
Odpowiadaj!

HANKA
z wysiłkiem
Tak, proszę wielmożnej pani.

DULSKA
Może kłamiesz? Może chcesz naciągnąć?

HANKA
Nie kłamię!

DULSKA
Jak Boga chcesz mieć przy skonaniu?

HANKA
Jak Boga chcę mieć przy skonaniu!
Długa chwila milczenia. Hanka stoi nieruchoma, oparta plecami o ścianę. Po jej twarzy płyną duże, ciężkie łzy.

DULSKA
po chwili
Oddam ci książeczkę, zapłacę do pierwszego i wynoś się.

HANKA
Ja wolę pójść zaraz.

DULSKA
opamiętywuje się.
Tak będzie lepiej. Pakuj się. Połóż bieliznę. Ja takich dziewczyn, co o swoją dobrą sławę nie dbają, nie mogę u siebie trzymać. Wyniesiesz się zaraz... Idę po książeczkę.
Wychodzi do sypialni.
Hanka stoi nieruchoma chwilę, wreszcie ociera twarz i kieruje się do kuchni. Juliasiewiczowa wychodzi z pokoju dziewcząt.

SCENA CZTERNASTA
Juliasiewiczowa, Hanka, później Mela, Zbyszko.


JULIASIEWICZOWA
Hanka!

HANKA
Co?

JULIASIEWICZOWA
Co się stało?

HANKA
z wybuchem płaczu
Wielmożna pani wyrzuca mnie.

JULIASIEWICZOWA
Zobacz się z panem Zbyszkiem.

HANKA
Ale... co mi tam! Niech ich za moją krzywdę!
Wypada do kuchni.

MELA
Ciociu! Ciociu, i co, i co? Ja się tak boję!

JULIASIEWICZOWA
Idź do siebie! Nie pokazuj się.

MELA
Boże mój! Ciociu, niech ich ciocia nie opuszcza.
Juliasiewiczowa wpycha ją do pokoju dziewcząt. Wchodzi Zbyszko.

ZBYSZKO
do Juliasiewiczowej
Ty tutaj? To dziwne... Tam twój oficer spaceruje przed bramą i czeka.

JULIASIEWICZOWA
A tobie co do tego? Patrz lepiej, żebyś ty nie miał to, na coś zasłużył.

ZBYSZKO
Cóż to za ton?

JULIASIEWICZOWA
To ty zmień twój ton. Będziesz ty inaczej za chwilę śpiewał! Wydały się twoje sprawki z Hanką.

ZBYSZKO
A... psiakrew!

JULIASIEWICZOWA
Aha, klnij! Dużo ci pomoże! Matka Hankę teraz wypędza. Ciekawa jestem, co twój honor uwodziciela każe ci teraz zrobić dla twej... ofiary!
Śmieje się ironicznie

ZBYSZKO
chwyta za kapelusz
Żmija!

JULIASIEWICZOWA
Byłam pewna. Kapelusz w rękę i fiut! Najlepszy punkt wyjścia.

ZBYSZKO
Milcz! Nie doprowadzaj mnie do pasji.

SCENA PIĘTNASTA
Dulska, Juliasiewiczowa, Zbyszko.


DULSKA
w ręku książeczka
Hanka! A, ty tu? Nie wychodź!... Mam z tobą porachunek.

ZBYSZKO
Tak, tak. Wiem już, o co chodzi. I... pokazałaby mama wiele taktu, gdyby o tym nie mówiła.

DULSKA
Taktu! Taktu! Ty śmiesz mówić o takcie? Ty, który taki skandal wywołałeś pod rodzicielskim dachem! Jak się to rozniesie po ulicy, to chyba dom sprzedać i wynieść się do Brzuchowic czy na Zamarstynów.

ZBYSZKO
To moja rzecz.

DULSKA
Bezwstydnik! Do tego doprowadzić, żeby mi potem byle kto oczy tym wykalał.

JULIASIEWICZOWA
O, przepraszam! Tym "byle kto" to mam być ja? Tego już zanadto. I ciocia tak mówi? A czy wie ciocia, że ja potrzebuję tylko dwa słowa powiedzieć, aby ta śliczna historia inaczej wyglądała?

DULSKA
Co powiesz, to będzie kłamstwo. Takiej jak ty nikt nie uwierzy.

JULIASIEWICZOWA
Jaka ja jestem, to jestem, ale nigdy nie dopuściłabym się tego, czego się tu dopuszczono. (do Zbyszka) Wiedz o tym, że ciocia o Hance od początku wiedziała.

DULSKA
Nieprawda!

JULIASIEWICZOWA
Aha! Nieprawda! Przez palce się patrzyło, przez palce. Dopiero teraz, jak grozi głośny skandal, to na Zbyszka, na Hankę...

ZBYSZKO
A to ładna historia! I w jakim celu?

JULIASIEWICZOWA
Żebyś w domu siedział...

ZBYSZKO
A... rozumiem!

DULSKA
Ona kłamie!

ZBYSZKO
Ona prawdę mówi. To bardzo na maminą moralność patrzy.

DULSKA
bije pięścią w stół
Kłamie!

JULIASIEWICZOWA
tak samo
Nie kłamię!

ZBYSZKO
tak samo
Prawdę mówi! Ja to czuję, ja to wiem! To jest to, co tu pełza tak brudno, tak ohydnie - co to za ścianę byle nie wyszło. Ale kto wiatr sieje, ten burzę zbiera! Hanka!
Biegnie do kuchni.
Mela i Hesia ukazują się na progu.

DULSKA
Zbyszek!

ZBYSZKO
A chce mama wiedzieć, co zrobię? Chce mama wiedzieć? Ja się z Hanką ożenię!

DULSKA
Jezus, Maria! Szlag mnie trafi!

MELA
Mamo, przebacz im! Błogosław!

DULSKA
Odczep się!
Zbyszko wciąga Hankę.
Hanka, rzuć te łachy! Zostaniesz tutaj na zawsze.

HANKA
Kiedy mi pani wypowiedziała.

ZBYSZKO
Zostaniesz! Ja się z tobą ożenię.

HANKA
Rany boskie!

DULSKA
Ja nie pozwolę.

ZBYSZKO
To się na nic nie zda.

JULIASIEWICZOWA
Zbyszko, upamiętaj się!

DULSKA
do Dulskiego, który wszedł i patrzy zdumiony
Felicjan, widzisz, jaką twój syn daje nam synową?..
Dulski zainteresowany podchodzi.
No, ruszże się, ty ojciec... Przeklnij go czy co, może się upamięta.

ZBYSZKO
To na nic. Tak będzie! Niech raz taka szpetota unurza się we własnym błocie.

DULSKA
Rany boskie! Jak mi się kto spyta, jak moja synowa z domu...

ZBYSZKO
To powie mama, że nie z domu, ale z chałupy. To będzie najgorsza kara. Hanka, padnij do nóg i proś o błogosławieństwo...

HANKA
Proszę wielmożnej pani, ja przecież...

DULSKA
Idź precz! Felicjan, odezwij się!
DULSKI
A niech was wszyscy diabli!!!
Odchodzi do sypialni.

DULSKA
pada na kanapę
Nie wytrzymam, daję sławo, nie wytrzymam...

ZBYSZKO
Siadaj, Hanka, siadaj rzędem obok mamy! Teraz tu twoje miejsce.
Sadza gwałtem Hankę na kanapę.

JULIASIEWICZOWA
Zbyszko!
Dzwonek, Hanka się zrywa i chce biegnąć otworzyć.

ZBYSZKO
Siedź! Nie ruszaj się!

HANKA
Ja chcę otworzyć...

HESIA
Ktoś idzie.

ZBYSZKO
sadza gwałtem Hankę i stając na progu przedpokoju mówi
Niech kucharka idzie otworzyć i powie, że obie panie Dulskie przyjmują!
Zasłona spada.